اخبار تاجیکستان

سیف الدین نظرزاده: "در روند جهانی گرايي زبانهای دولتی زیر نفوذ و تأثیر زبانهای پرقدرتترین زبانهای جهان قرار می‌گیرند"


 

 

 همایش سخن، همایش محبّت

 "زبان ملّت - هستی ملّت"

 "ما ز بالایم و بالا می‌رویم...".  سخرانی در روز بزرگداشت مولانا جلال‌الدّین بلخی

 زبان بزرگترین سرمایة فرهنگی و مهمترین عامل نگهداری، حمایه و انتقال‌دهندة فرهنگ و تمدّن و سنّت و عنعنه‌های هر ملّت بوده، در حفاظت اصالت ملّی و به آیندگان میراث گذاشتن هویّت ملّی نقش حل‌کننده دارد. زبان آیینة تمام نمای شعور اجتماعی و رنگ و بوی ارزشهای ملّی هر قوم و ملّت است. زبان مادری نخستین و پایدارترین نشان بی‌زوالی ملّت است. زبان مادری از آوان کودکی همراه با شیر مادر در خانواده به تار و پود هر یک انسان می‌پیچد و هر شخص یکجایه با زبان مادری خود به کمال می‌رسد. زبان مادری ریشة هویّت ملّی هر شخص گردیده، میراث و ارثیت چندین نسل را در هویّت انسان پابرجا می‌گذارد. یعنی زبان مادری به واسطة مادر و خویشاوندان نزدیک به کودک می‌گذرد و اساس هویّت او ضمن از خود کردن ارزشها، باورها و سنّتهای ملّی می‌گردد. زبان مادری با سخن ناب پیوند ناگسستنی دارد، زیرا هر گاه سخن از اصالت ملّی و برگشت به ریشه‌های ملّی به میان می‌آید، حفظ، نگهداری و گسترش زبان مادری به جایگاه اوّل می‌برآید.

 در جهان از روی تحقیق زبان‌شناسان بیش از شش هزار زبان وجود دارند، که تخمیناً با سیصد زبان به طور عموم 96 درصد مردم جهان صحبت می‌کنند. بیشتر از 100 زبان دنیا به حیث زبان دولتی و رسمی پذیرفته شده‌اند، که در بین این زبانها زبان مادری ما-زبان تاجیکی زبان دولتی جمهوری صاحب‌استقلال تاجیکستان است. در دوران جهانی گرايي یا جهانی‌شوی همین زبانهای رسمی و دولتی هم زیر نفوذ و تأثیر زبانهای پرقدرتترین جهان، از قبیل انگلیسی، روسی، فرنسوی، آلمانی و چینی قرار گرفته، در بسیار حالت در سطحهای گوناگون استفادة زبان جای خود را به این زبانها داده ایستاده‌اند و از این لحاظ در زیر خوف از دست دادن هویّت زبانی قرار دارند. اگر به آمار جهانی نگریم، در سال 2000-م 62 درصد کتابهای چاپ‌شدة جهان به ایالات متّحدة امریکا راست آمده، 80 درصد تمام خبرهای جهانی به واسطة نیو یارک، پاریس و لاندان پهن می‌گردند. در سال 1996 ایالات متّحدة امریکا 75 درصد تمام نرم‌افزارهای کامپیوتری جهان را صادر کرده است. نابودشوی زبانهای محلی نیز یکی از خصوصیتهای خاص زمان امروز است. تنها در اتّحاد شوروی  سابق زیاده از 90 زبان محلی از بین رفته است. این رقم و دلیلها ثابت می‌سازند، که امروز مسئلة حفظ و نگهداری زبان مادری در اکثر کشورهای جهان به یکی از مسئله‌های بنیادی نگهداری اصالت و هویّت ملّی مبدّل گردیده است.

البتّه، هر یک ملّت و کشور برای نگهداری اصالت ملّی و حفظ و گسترش زبان ملّی خود از روند و اصولهای گوناگون استفاده می‌کند و تحقیق و پژوهش حتّی مختصر این مسئله از دایرة این گفتار هم بیرون است. ولی امکان دارد، که در رابطه به مسئله‌های حفظ و نگهداری آن یک نظر اجمالی به سرنوشت زبان مادری خود ‌اندازیم. زبان مادری ما، طوری که به همگان معلوم است، در نیمة دوّم هزارسالة اوّل میلادی، یعنی در عصرهای v-7 میلادی تدریجاً جای زبانهای به هم نزدیک منطقة ایران زمین تاریخی را (زبانهای فارسی میانه، باختری، پارتی، سغدی و غیره)  گرفت. در ابتدای استیلای عرب با زبان توانای دینی، دولتی و علمی جهان اسلام-زبان عربی در نبرد جانسوز پیروز‌ گردیده، از سدة ix میلادی به زبان رسمی و منبعد زبان علمی این منطقه تبدل یافت. از دورة سامانیان تا از بین رفتن سلالة تیموریان هند و زبان رسمی اعلان گردیدن زبان انگلیسی در هندوستان (ابتدای عصر خix) زبان مادری ما در منطقة وسیع از آسیای خرد تا نیم‌جزیرة هندوستان زبان رسمی دولتداریهای خرد و بزرگ این منطقة پهناور بوده، در رشد و گسترش فرهنگ و تمدّن بشری نقش بزرگی داشته است. همگان گمان می‌کنند، که زبان مادری ما به تمام این منطقه‌ها به واسطة استیلاگران ، که بیشتر ترک نژاد بودند، پهن شده است و عامل اصلی این گسترش زبانی گویا تهاجم نظامی به این منطقه‌ها بوده است. ولی این جا یک نکتة مهم و سرنوشت‌ساز تاریخی به نظر گرفته نمی‌شود. باید گفت، که اگر به خریطة گسترش زبان مادری ما نظر ‌افکنیم، می‌بینیم، که اکثر این منطقه و سرزمینها تاریخاً به ایران زمین باستانی ارتباط داشته، در این منطقه‌ها از زمانهای قدیم قومها و خلقیتهای آریایی سکونت داشته‌اند و آنها به طور کلّی حاملان فرهنگ و تمدّن و سنّت و عنعنه‌های عمومی و مشترک بودند. این عامل و جوهر اساسی زمینة مناسبی را برای رشد و گسترش زبان مادری ما در این منطقه‌ها فراهم آورده است. این زبانها و گویشهای ایرانی دارای علاقه‌ها و ارتباطات گسترده بوده، در درازای چندهزارسالة تاریخی با هم در پهنای وسیع داد و گرفت فرهنگی و زبانی داشته، در بسیار موردها در برابر داشتن لهجه و گویشهای مختلف یگانگی زبان عمومی و وحدت فرهنگی و اجتماعی خود را نگاه داشتند.  وقتی گونة نو زبانی-زبان تاجیکی به این منطقه‌ها وارد شد، در این جایها تضاد زبانی و فرهنگی به وجود ناورد و برعکس آنها را با هم متّحد کرد. از نقطة نظر فرهنگی تمام این قوم و ملّتها در مسیر تاریخ میراث فرهنگی و رشتة هویّت ملّی یگانه را در خاطره و ذهن ارثی خود نگاه داشتند، که منبعد در گسترش زبان یگانة رسمی و پشتیبانی این اقوام و ملّتها از این جریان وحدت ساز ملّی به طور واضح و برملا معلوم می‌شوند. همین پشتیبانی و نگهداری و مواظبت بود، که زبان مادری ما از عصر خ2 تا نیمة اوّل عصر 19 در مدّت بیش از هفتصد سال در یک منطقة وسیع جهان زبان بین‌المللی گردید و وحدت فرهنگی و تمدّنی این سرزمین را نگاه داشت. 

 امروز زبان مادری ما در سه حوزة زبانی-تاجیکستان و ایران و افغانستان در حال گسترش و رونق قرار داشته، وظیفة اجتماعی خود را همچون زبان رسمی و کارگزاری و دولتی با موفقیت اجرا کرده ایستاده،  در وحدت فرهنگی و تمدّنی این سرزمین وسیع نقش مؤثر می‌گذارد. 

 در تاجیکستان محبوب ما زبان تاجیکی زبان دولتی بوده، آن در اساس کانستیتوتسیه و قانون جمهوری تاجیکستان «در بارة زبان دولتی جمهوری تاجیکستان» عمل می‌کند.  در دوران استقلالیت برای رشد و گسترش زبان مادری تمام شرایط فراهم آمده است و با تأکید اساس‌گذار صلح و وحدت ملّی، پیشوای ملّت ، پرزیدنت جمهوری تاجیکستان جناب عالی محترم امامعلی رحمان در سخنرانی در جشن استقلالیّت دولتی جمهوری تاجیکستان  (8 سپتامبر سال 2005)  «عمر ملّت به عمر زبان وابسته است.  برای آن، که نام ملّت ازصحفة تاریخ بشری نابود نشود، باید چراغ رهنمای خودشناسی و خودافروزیش-زبان را حفظ کند و آن را همچون والاترین میراث به نسلهای آینده رساند"

 امروز زبان مادری ما پا به پای استقلال وطنمان به دورة صفتأً نو رشد و گسترش داخل شده ایستاده است. این حالت ما را به ‌اندیشیدن اقدامات نو در جادة رشد منبعده و هماهنگسازی رشد زبان مادری با روند جهانی‌شوی اطّلاعات و ذخیره‌های اطّلاعاتی وادار می‌سازد. ما باید در چنین شرایط سعی و کوشش نماییم، تا  رسالت زبان مادری خود را حفظ نموده، جریان تبلیغ و گسترش و انکشاف آن را تأمین نماییم و از آثار بزرگ و گرانبهای علمی، فلسفی،  دینی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی  اهل علم و ادب گذشتگان ما، که با این زبان ناب و شیوا به ما میراث گذاشته شده‌اند،  برای تحکیم بخشیدن پایه‌های  تمدّنی و فرهنگی دولت صاحب‌اختیار، دنیوی، حقوق بنیاد و اجتماعی تاجیکستان به طور ثمره‌بخش استفاده نماییم.

 

 سیف‌الدّین نظرزاده،

 دیرکتور کتابخانة ملّی تاجیکستان،

دکتر علمهای فیلالاگی، پروفسور

 

منبع : خبرگزاری خاور ، تاجیکستان

کانال تلگرامی فرهنگ نغز

نویسه گردانی از سیریلیک : مجید اسدی

ارسال نظر جدید