اخبار انجمن دوستی

گزارش نشست زبان فارسی در آسیای میانه در سرای اهل قلم


گزارش نشست زبان فارسی در آسیای میانه در سرای اهل قلم

 

نشست زبان فارسی با ابتکار انجمن دوستی ایران و تاجیکستان و حضور جمعی از اعضای هیئت مدیره و علاقمندان در روز دوم بهمن ماه سال 95 در سرای اهل قلم برگذار شد .

 سخنرانان این نشست دکتر صفرعبدالله، دکتر عبدالنبی ستارزاده، دکتر اصغر دادبه و دکتر علی اشرف مجتهد شبستری بودند.

این نشست ساعت 14 شروع شد و تا ساعت 16 ادامه داشت.

سخنران نخست دکتر صفر عبدالله بود.( استادیار و دانشیار دانشگاه ادبیات جهان مسکو (1984-1992م)؛ پژوهشگر ارشد و رئیس بخش ایران‌شناسی انستیتوی خاورشناسی وزارت علوم و آموزش جمهوری قزاقستان (1993-2012م)؛دانشیار زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه‌های قزاقستان (1993-2005م)؛استاد دانشگاه روابط بین‌المللی و زبان‌های جهان، موسوم به آبلای‌خان در شهر آلماتی قزاقستان (2005 تا کنون)؛ عضو اتحادیۀ نویسندگان شوروی سابق (1989م) و در حال حاضر عضو اتحادیه‌های نویسندگان تاجیکستان و قزاقستان؛ مؤسس و سردبیر فصلنامۀ علمی ایران‌نامه؛ مؤسس مرکز مطالعات فرهنگ ایران و آسیای مرکزی در شهر آلماتی قزاقستان؛ عضویت هیئت علمی مجلۀ اکراد قزاقستان به عنوان نوبهار)

دکتر صفر عبدالله در مقدمه سخنان خود از دکتر شبستری رئیس انجمن دوستی ایران و تاجیکستان تقدیر کردو گفت ایشان در تاجیکستان به سفیر کبیر شهرت دارند و مورد احترام همه هستند.

و سپس به زبان فارسی در آسیانه میانه سخن پرداخت، وی گفت : زبان فارسی سابقه ای بسیار طولانی دارد و از زمان کوروش و داریوش بخش های مهمی از آسیای میانه از جمله سغد، بخشی از ایران بود و در کتیبه های داریوش حتی در کتاب شهرستان های ایران (به زبان پهلوی) دومین کشور که از آن یاد می شود سغد است. در دوران اسلامی هم خاستگاه زبان فارسی دری ورارودان و خراسان بزرگ است. ایرانیان از همان آغاز حساب خود را با اسلام روشن کردند و با عرب نیز، و خوشبختانه با آن تمدن بزرگی داشتند، (هرچند تلاش هایی به خرج داده شد)  ایرانیان عرب نشده و ایرانی باقی ماندند.

او که به هوشیاری مردم فارسی زبان در حفظ کیان زبان فارسی تاکید داشت این گونه ادامه داد که : روسیه همیشه تاکید می کرد بر جدایی این زبان ها ، و می گفت زبان دری جداست ، زبان فارسی جدا و زبان تاجیکی و ...

من باری گفتم ببخشید من سه بیت از سه شاعر می خوانم شما مشخص کنید از کجا هستند و بیتی از نادر پور بیتی از لایق شیر علی (شاعر تاجیک)و بیتی از واسط باختری( شاعر افغان) خواندم . شعر لایق را گفتند ایرانی، نادرپور را افغانی و واسط را تاجیک. بعد گفتند نه این کلام نغز(شعر) است ، دیگر بگو . این بار یک جمله از سه نویسنده خواندم و باز نتوانستند تشخیص دهند ...

همیشه کسانی از خارج تلاش کردند که زبان های ما را نام نهند و ما را پاره پاره کنند که شکسته باد دستانشان .

ایشان به استعمار روسیه در برگرداندن خط فارسی به سیرلیک نیز اشاره کرد.

سخنران بعدی دکترعبدانبی ستارزاده بود (فارغ‌التحصیل دانشکدة تاریخ و ادبیات دانشگاه دولتی تاجیکستان، در 1963

از همان سال‌ها استاد دانشگاه مذکور بود، سپس مدیر شعبة ماهنامة «صدای شرق»، استاد دانشگاه دولتی تاجیکستان، مدیر بخش ادبیات کلاسیک همان دانشگاه گردید .اکنون معاون اول وزیر امور خارجة تاجیکستان است. وی دکتری ادبیات است)

 که ابتدا با محبت بسیار از زحمات دکتر شبستری در روزهای سخت تاجیکستان تقدیر کرد و سپس به موضوع بحث پرداخت . ایشان معتقد بود که دادو ستد زبانی بین کشورهای فارسی زبان هیچ گاه قطع نشده و نخواهد شد اما برحسب تصادف و بدون برنامه ریزی است .و ادامه داد که جای تاسف است که ما بسیار صحبت می کنیم و می گوییم لازم است ضرور است و ... اما تا به حال کاری نکرده ایم  و باید برنامه ریزی برای این ارتباط داشته باشیم . یکی از کارهایی که ایشان پیشنهاد داد این بود که واژگان بهتری را از اقلیم های مختلف فارسی زبان برگزینیم و به کار گیریم . مثالی آورد از واژه بنزین  که در افغانستان  تِیل خاک گفته می شود که نیمی فارسی و نیمی انگلیسی است در تاجیکستان بنزین در ایران نفت سفید یا بنزین گفته می شود اما در بدخشان به آن می گویند «خاک روغن» یعنی روغنِ خاک که بهترین واژه است، و کاش می توانستیم این بهترین ها را جمع آوری کنیم و به کار گیریم.

 

سخنران بعدی دکتر دادبه بود.   عضو شورای عالی علمی دایرة المعارف بزرگ اسلامی از 1378 تاکنون (1393)

مدیر گروه ادبیات فارسی دایرة المعارف بزرگ اسلامی . عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در گروه فلسفه

استاد مدعو در گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یزد از 1379  . عضو شورای علمی گروه برون‌مرزی فرهنگستان زبان و ادب فارسی .سردبیر نشریۀ جستارهای ادبی، فصلنامهٔ علمی ـ پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال)

 

 دکتر دادبه یکی از عوامل ضعف زبان فارسی را از میان رفتن تفکر فلسفی دانسته و گفت، تا قرن چهارم تفکر فلسفی داشتیم، عقلانیت داشتیم ، عقلانیت اعتدال می شناسد و مادر همه تحولات است از قرن پنجم ایدئولوژی حاکم شد یعنی چیرگی کلام بر فلسفه ، و همین سبب افول ما شد.

ایشان در ضمن سخنانشان به از بین رفتن کتابهای فارسی در شبه قاره اشاره کرده و گفت ما هنوز نتوانستیم فهرستی از زبان فارسی در شبه قاره تهیه کنیم.

و ادامه داد ، این زبان تا وقتی که می توانست کیان خود را حفظ کند حفظ کرد اما امروز از هر طرف تیر نفرین و نامردی و شغادی به سوی آن روانه می کنند. حتی از طرف صاحبانش ، البته من این را دلیل عظمت این فرهنگ و زبان می دانم که در هیچ زبانی فرزندان خودش این همه ناجوانمردنه برایش خنجر نکشیدند رو در رو و از پشت ، و همچنان به پا ایستاده ، البته معنی اش این نیست که همچنان خواهد ایستاد ، نه چنین نیست ...

 

دکتر مجتهد شبستری سخنران بعدی بود که توجه به خطری که زبان فارسی را تهدید می کند را امری جدی دانست.او اظهار داشت که  اگر به هجمه ای که الان دارد اتفاق می افتد خصوصا با تکنولوژی جدید بی توجه باشیم به راحتی این زبان را از دست خواهیم داد . و ادامه دادند امیدواریم که سفارش ها و نصایح این جلسات مورد توجه باشد و تاکید کردند که سازمانهای مردم نهاد  امروز نقش به سزایی در همه مسائل می تواند داشته باشد و امروزه هر بحث و قطعنامه ای که می خواهد در سازمان ملل اجرایی شود این سازمان های مردم نهاد اول وارد می شوند و دخالت می کنند .

در بحث زبان و ادبیات هم باید جامعه مدنی تلاش بیشتری کند تا به این موضوع مهم توجه بیشتری شود .

دکترمهدی نوریان استاد دانشگاه اصفهان  هم اظهار داشت که پشتوانه زبان فارسی سعدی ،مولانا،فردوسی و... هستند که باید کاملا بررسی و درک شوند و تنها سرمایه ای که ما برای عرضه در جهان داریم ادبیاتمان است  ، پروفسور عارف نوشاهی استاد دانشگاه پاکستان هم اظهار داشت که فارسی رایج در هندو و پاکستان را هم باید به حوزه قلمرو زبان فارسی بیفزایید مثلا ما در فرودگاه پاکستان می نویسیم : بیرون ملک و اندرون ملک همان که شما به آن پرواز خارجی و داخلی می گویید. 

در پایان دکتر هژیر تهرانی هم به دیوار بزرگ چین ناشی از حاکمیت خط سیرلیک اشاره کرد که خلل بزرگی به روابط فارسی زبانان وارد آورده و همچنین افزود تناقضی بین ادعاهای انترناسیولیستی نظام اتحاد جماهیر شوروی و تشکیل جمهوری های نو ساخته درون این امپراطوری با  بروزمشکلات قومیتی و زبانی متعدد به وجود آمد که باعث بروز بحرانهای سیاسی و اجتماعی گردیده که  تا امروز نیز ادامه داشته است.

 

تهیه کننده گزارش :

دکتر فائزه جنیدی

مدیر کمیته ادبی انجمن دوستی ایران و تاجیکستان

ارسال نظر جدید